Kim jesteśmy?

Europa

Metropolie europejskie nazywane są lokomotywami wzrostu gospodarczego, ponieważ napędzają gospodarkę na skalę ponadregionalną. Powstały w efekcie procesów globalizacyjnych, które przekształciły strukturę przestrzenną Europy i świata. Niektóre z dużych miast, pełniące funkcje o charakterze metropolitalnym, przejmują role kierownicze w sferze społeczno–gospodarczej i politycznej. W wyniku tych procesów stają się miejscem kumulacji kapitału, innowacji oraz wiedzy, zyskując tym samym międzynarodową rangę.

Klasyfikacja metropolii na świecie

W układzie osadniczym Europy można wyróżnia się wszystkie podstawowe kategorie metropolii: globalne, kontynentalne oraz narodowe (subkontynentalne).

Status globalnego węzła w światowej sieci metropolii na starym kontynencie posiadają jedynie dwa miasta: Paryż i Londyn.

Metropolii o znaczeniu kontynentalnym jest kilkanaście, m.in.: Berlin, Amsterdam, Madryt, Rzym, Hanower, Wiedeń oraz Monachium.

Niższą w hierarchii grupą są metropolie o znaczeniu narodowym lub subkontynentalnym. W opracowaniach europejskich, między innymi w Atlasie Projektu EPSON który bada obszary zurbanizowane na zlecenie instytucji Unii Europejskiej, metropolie należące do trzeciej grupy nazwano metropolitalnymi obszarami wzrostu (Metropolitan European Growth Areas, tzw. MEGAs). Wyróżnia ich trzy rodzaje: silne, potencjalne i słabe MEGAs. W grupie silnych znajdują się takie europejskie miasta jak: Helsinki, Oslo, Dusseldorf, Genewa, Wiedeń, Kolonia, Dublin czy Goteborg. Potencjalnymi MEGAs są w większości stolice europejskie, czyli Warszawa, Sztokholm, Budapeszt, Bratysława, ale też Edynburg i Glasgow. Metropolia Gdańska, podobnie jak kilka z polskich metropolii (Poznań, Wrocław, Katowice, Kraków, Szczecin i Łódź) klasyfikuje się w trzeciej grupie MEGAs. Do niej należą również takie miasta europejskie jak: Wilno, Ryga, Bukareszt czy Lublana.

 

Struktura metropolii

Przyjęte jest nazywać metropolie skrótowo od nazw ich miast centralnych, przez co wydawać się może, że metropolia to tylko jedno duże miasto. Nic bardziej mylnego, obszary funkcjonalne wielkich miast o charakterze metropolitalnym wykraczają daleko poza granice administracyjne jednego miasta i rozciągają się na wiele kilometrów wokół. Również samo centrum metropolii, tzw. rdzeń całego obszaru może składać się z więcej niż jednego miasta. W przypadku kilku miast centralnych mówimy o metropolii policentrycznej. Metropolia z jednym miastem centralnym nazywana jest monocentryczną. Obszar miasta centralnego prawie wszystkich europejskich metropolii nie przekracza zazwyczaj 50% powierzchni całego obszaru metropolitalnego.

 

Zarządzanie obszarami metropolitalnymi w Europie

W związku z tym, że na jeden obszar wielkomiejski składa się wiele jednostek administracyjnych, metropolie europejskie zmagają się najczęściej z problemami wynikającymi z fragmentacji swoich obszarów metropolitalnych. Do najpoważniejszych z nich należy brak spójnej polityki przestrzennej i rozwoju, konflikty interesów jednostek składających się na wspólny obszar metropolitalny i postępujące zjawisko suburbanizacji, czyli wyludniania się centrum i przemieszczania ludności na tereny peryferyjne.

Wychodząc naprzeciw tym problemom, ale też myśląc o uzyskaniu przewagi konkurencyjnej w skali międzynarodowej, wiele państw z takich jak Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Holandia i Włochy wprowadziło w swoich systemach prawnych instrumenty zarządzania metropolitalnego. Na terenie tych obszarów funkcjonują zarządy, rady, bądź kolegia metropolitalne, które wdrażają projekty współpracy - oparte na zintegrowanych strategiach rozwoju i innych dokumentach sektorowych w takich dziedzinach jak transport publiczny, gospodarka komunalna, usługi społeczne i wspólna promocja.

Problematyka zarządzania metropolitalnego jest przedmiotem debaty publicznej od dziesięcioleci. Metropolie europejskie charakteryzuje pod tym względem bardzo duże zróżnicowanie i nie wskazano do tej pory uniwersalnego modelu zarządzania. Jego kształt zdeterminowany jest przez wiele czynników takich jak struktura wewnętrzna metropolii  oraz relacje pomiędzy władzami centralnymi, a samą metropolią.

Pierwszym organizmem wielkomiejskim, na którym zainicjowano integrację metropolitalną był Londyn. Już w 1855 roku utworzono tam pierwsze ciało zarządzające nazwane Metropolitan Board of Works. Obecnie organ ten nazywa się Greater London Authority i zarządza jednym z dwóch największych światowych obszarów metropolitalnych (obok Nowego Jorku). Jako miasto portowe, Londyn od wieków był miejscem spotkań ludzi z całego świata. W krótkim czasie stał się swoistym tyglem narodowym, co pociągnęło za sobą lokalizację ośrodków decyzyjnych i centrów biznesowych. Współcześnie o jego ogromnym znaczeniu decydują przede wszystkim powiązania finansowe z resztą świata. Jego układ przestrzenny przypomina przekrój drzewa. W jej środku znajduje się dzielnica City należąca do Londynu Wewnętrznego, który z kolei otoczony jest przez London Zewnętrzny. Londyn Wewnętrzny i Zewnętrzny tworzą tak zwany Wielki Londyn, który okala Obszar Metropolitalny Londynu. Metropolia ta jest najważniejszym europejskim węzłem globalnym w przepływie kapitału, innowacji i wiedzy.

Szczególną sytuację na tle innych metropolii europejskich ma Berlin i to nie tylko ze względu na historię, która podzieliła go na prawie trzydzieści lat. Szczególny jest status regionów metropolitalnych w Niemczech. Republika Federalna Niemiec składa się krajów związkowych, którymi są zarówno landy jak i metropolie. Region Metropolitalny Berlina, podobnie jak Hamburga, Hanoweru, Monachium oraz kilku innych miast, jest więc traktowany na równi z pozostałymi regionami, posiada swoje przedstawicielstwo w rządzie i dużą autonomię. Obecnie Berlin to „metropolia usług”, strategiczny ośrodek innowacyjnej przedsiębiorczości, miasto młode i dynamicznie rozwijające się. Sam Berlin liczy 3,5 miliona mieszkańców, natomiast wraz z otaczającym go regionem metropolitalnym 4,3 miliona. Nazywana metropolią w sercu Europy stolica Niemiec jest gospodarzem wielu imprez o charakterze ogólnoeuropejskim jak europejskie targi turystyczne, komunikacyjne, czy festiwal filmowy.

Podobną autonomią jak niemieckie regiony metropolitalne, choć zupełnie innym charakterem mogą się cieszyć wspólnoty autonomiczne wokół wielkich miast w Hiszpanii. Dla przykładu Madryt tworzy trzecią co do wielkości wspólnotę autonomiczną w tym kraju. Pełni funkcję stolicy dla regionu, który zamieszkuje 6 milionów ludzi. Populacja Metropolii Madryt wynosi około 6,3 mln mieszkańców i należy do niej 179 mniejszych i większych miejscowości, w tym miasto Madryt o populacji nieco ponad 3 miliony i kilka miast powyżej 200 tys. mieszkańców.

W przypadku większości inicjatyw współpracy metropolitalnej na terenie Europy, przesłankami do jej zawiązania była nieadekwatność struktur terytorialno-administracyjnych do układów powiązań przestrzenno–funkcjonalnych, sieciowy charakter problemów oraz chęć osiągnięcia wzrostu efektywności zarządzania i przewagi konkurencyjnej w skali krajowej i międzynarodowej. Ważnym elementem realizacji tych ostatnich założeń jest promocja metropolii na zewnątrz poprzez własną markę z charakterystycznym, metropolitalnym logotypem.

Większość dużych europejskich miast, które składają się na europolie, zrzeszonych jest w Stowarzyszeniu EUROCITIES, gdzie współpracują one ze sobą na rzecz stworzenia Europejskiej Polityki Miejskiej. Stowarzyszenie to reprezentuje wielkie europejskie miasta wobec instytucji unijnych. Wspiera także współpracę pomiędzy członkami, polegającą głównie na wymianie doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie zarządzania obszarami metropolitalnymi. Do EUROCITIES, na prawach członków zwyczajnych, należy 12 polskich miast: Warszawa, Katowice, Kraków, Łódź, Poznań, Wrocław, Bydgoszcz, Szczecin, Lublin, Białystok i Rzeszów i Gdańsk.