Metropolia dla Administracji

Rozwiązania dla problemów metropolitalnych

Jakie rozwiązania problemów metropolitalnych są obecnie najczęściej wskazywane?

W Polsce najpilniej potrzeba reformy metropolitalnej, która określałaby sposób funkcjonowania obszarów metropolitalnych. Choć jej zwolennikami są wszyscy zainteresowani, to przedmiotem obecnie toczonej debaty jest jej forma. Część osób i instytucji opowiada się za uniwersalnym rozwiązaniem dla wszystkich obszarów metropolitalnych w kraju. Inni - za uwzględnieniem specyfiki metropolitalnej danego obszaru (czyli różnych rozwianiach w zależności od rodzajów układów wielkomiejskich - policentrycznych, monocentrycznych i dwucentrowych, których problemy metropolitalne się różnią). Dotychczasowe projekty ustaw metropolitalnych proponowały m.in. konsolidację terytorialną na drugim szczeblu terytorialnym – czyli tzw. powiat metropolitalny.

Rozwiązaniami, które nie wykluczają późniejszej reformy są m.in. utworzenie metropolitalnych związków celowych, które powoływane byłyby w celu zarządzania kilkoma usługami publicznymi lub powoływanie takich związków w celu zarządzania jedną usługą publiczną.

Obecnie polskie prawo samorządowe nie przewiduje związków celowych, komunalnych w ramach których partnerem dla miast i gmin mógłby zostać powiat. Stąd współpraca metropolitalna na polskich obszarach metropolitalnych obywa się zazwyczaj w formie stowarzyszeń samorządowych takich jak Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot.

Wśród największych problemów związanych z koordynacją zadań o charakterze metropolitalnym w ramach istniejących możliwości dobrowolnej współpracy (tj. zrzeszeń, stowarzyszeń lub porozumień) można wymienić:

  • Możliwość realizacji zadań w ograniczonej skali;
  • Problem podziału udziału w kosztach inwestycji o skali metropolitalnej;
  • Brak zaufania pomiędzy władzami gmin;
  • Historyczne czynniki utrudniające współpracę (reforma administracyjna z 1998 roku);
  • Konkurowanie o mieszkańców, którzy są źródłem dochodów jest (zero-jedynkowy sposób kreowania dochodów);
  • Brak świadomości metropolitalnej i postrzeganie współpracy przez pryzmat interesu gminy;
  • Brak możliwości przekazywania zadań innym podmiotom;
  • Nadmierna konkurencja między gminami.

Jakie są możliwe zachęty dotyczące dobrowolnej współpracy dla jednostek samorządu terytorialnego ?

FINANSOWE:

  • Subwencja metropolitalna, która obejmowałaby refundację części środków poniesionych przez jst wpłacających składki do instytucji metropolitalnej;
  • Udział w podatku VAT;
  • Zwrot części „janosikowego”;
  • Zwolnienia podatkowe w przypadku realizacji inwestycji metropolitalnych;
  • Propozycja powołania specjalnego systemu grantowego, bądź program operacyjny przeznaczony dla największych miast;
  • Dostęp miast na prawach powiatu do środków Krajowego Funduszu Drogowego.

POZAFINANSOWE:

  • Promocja dobrych praktyk;
  • Powołanie władz metropolitalnych w ramach bezpośrednich wyborów, które byłyby odpowiedzialne za realizację zadań o charakterze metropolitalnym;
  • Stworzenie nowych narzędzi prawnych ułatwiających współprace w ramach obszarów metropolitalnych;
  • Szkolenia dla pracowników administracji rozwijające kompetencje z zakresu współpracy.

Jakie powinny być narzędzia koordynacji w przypadku ewentualnego wprowadzenia jednostek ogólnometropolitalnych?

  • Wprowadzenie bezpośrednio wybieranych władz metropolitalnych, (pomysł korespondujący z postulatem wprowadzenia powiatu metropolitalnego);
  • Wprowadzenie jednostki, która będzie wykonywała jedno zadanie publiczne na obszarze metropolitalnym, co ułatwi kwestię koordynacji;
  • Wprowadzenie jednolitej sprawozdawczości i monitoringu rozwoju społeczno-gospodarczego w ramach obszaru metropolitalnego, co wzmocni bazę merytoryczną podejmowania decyzji;
  • Problem koordynacji zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego wynika z braku przepływu wiedzy pomiędzy administracją jednostek funkcjonujących w ramach obszaru metropolitalnego. W związku z tym postuluje się wprowadzenie mechanizmów, które poprawiłyby komunikację  pomiędzy nimi; 
  • Skuteczną koordynację wykonywanych zadań publicznych w ramach obszaru metropolitalnego można zapewnić wyłącznie poprzez wprowadzenie hierarchicznej zależności pomiędzy jednostką metropolitalną, a gminami w zakresie wykonywanych przez nią zadań.