Wizyta studyjna połączona z warsztatami nt. dostępności architektonicznej odbyła się 29 czerwca 2026 roku w Gdyni. Uczestnikami byli beneficjenci Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych realizujący lub przygotowujący projekty infrastrukturalne i społeczne. Spotkanie zostało zorganizowane przez Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot oraz Laboratorium Innowacji Społecznych w Gdyni.

Spotkanie pozwoliło zaprezentować dobre praktyki w zakresie projektowania uniwersalnego oraz stworzyć przestrzeń do wymiany doświadczeń między samorządami i instytucjami realizującymi inwestycje z uwzględnieniem zasad dostępności. W wizycie uczestniczyli przedstawiciele urzędów miejskich z Redy, Wejherowa, Gdyni, Gniewu, Jastarni i Gdańska, Gdańskich Nieruchomości oraz PSONI Koło w Gdyni.

Trzy obiekty - różne podejścia do dostępności

Uczestnicy wizyty studyjnej odwiedzili trzy lokalizacje i budynki, które różnią się podejściem do projektowania dostępnych przestrzeni - od nowych inwestycji po adaptacje istniejących budynków. Dzięki temu możliwe było porównanie zastosowanych rozwiązań i doświadczeń z ich realizacji.

• Komunalny blok bez barier przy ul. Dickmana 30

Przy ul. Dickmana 30 na Oksywiu powstał czterokondygnacyjny budynek komunalny z 30 mieszkaniami i świetlicą dla wszystkich mieszkańców. Za budynkiem znajduje się teren rekreacyjny, którego zagospodarowanie lokatorzy ustalają wspólnie. Obiekt został zaprojektowany tak, by był w pełni dostępny dla osób z niepełnosprawnościami oraz seniorów.

• Budynek zaadaptowany po dawnej szkole - Przystań Śmidowicza 49

Przystań Śmidowicza 49 na gdyńskim Oksywiu powstała w wyniku przebudowy i rozbudowy dawnej siedziby Zespołu Szkół Rzemiosła i Handlu. Czterokondygnacyjny budynek o powierzchni ok. 3100 m² mieści m.in. Dzielnicowy Ośrodek Pomocy Społecznej nr 2, Miejski Klub Seniora „Północ”, SPOT Światłowcy, punkt Gdyńskiego Centrum Kontaktu oraz Centrum Sąsiedzkie. Obiekt oferuje mieszkańcom wsparcie społeczne, przestrzeń do integracji i rozwoju kompetencji, a jego zielony dziedziniec sprzyja rekreacji i sąsiedzkim spotkaniom.

• Dostępny budynek  zaprojektowany “od zera” - Przystań Widna 2A

To  budynek zaprojektowany od podstaw jako miejsce spotkań i wizytówka dzielnicy. W dwóch dwukondygnacyjnych obiektach mieści się centrum sąsiedzkie oraz filia biblioteki miejskiej.

Dzięki odwiedzeniu trzech różnych miejsc, uczestnicy mogli zobaczyć, jak w praktyce wyglądają zarówno nowe inwestycje, jak i modernizowane budynki. Jak podkreślała prowadząca warsztaty, dopiero kontakt z realną przestrzenią pozwala najlepiej zrozumieć zastosowane rozwiązania.

Wartość praktycznego poznawania rozwiązań

Uczestnicy podkreślali również, że praktyczne poznawanie rozwiązań daje znacznie więcej niż materiały szkoleniowe. Zwracali uwagę, że dopiero bezpośrednie doświadczenie - możliwość przyjrzenia się przestrzeni, jej oznakowaniu czy sposobowi zaprojektowania - pozwala lepiej zapamiętać rozwiązania i później skuteczniej wykorzystać je we własnych inwestycjach.

Znaczenie ciągłego uczenia się i współpracy z użytkownikami przestrzeni podkreślała organizatorka spotkania Bianka Witkowska, zastępczyni kierownika Działu Inwestycji Laboratorium Innowacji Społecznych:

- "Jesteśmy bardzo dumni z tego, że stale się rozwijamy i robimy postępy. Najważniejsze jest dla nas to, że korzystamy z wiedzy osób, które najlepiej znają te zagadnienia, czyli naszych przyszłych użytkowników - konsultujemy z nimi wszystkie rozwiązania. To od nich naprawdę dużo się uczymy. Wydaje mi się, że każdy kolejny nasz obiekt jest lepiej zaprojektowany i właśnie o to chodzi. Staramy się też pokazywać, że projektowanie uniwersalne jest możliwe i nie musi kojarzyć się z przestrzeniami o charakterze szpitalnym.”

Podczas wizyty uczestnicy poznawali nie tylko zastosowane rozwiązania architektoniczne, ale również ich mocne strony, ograniczenia i wyzwania, z którymi mierzyli się projektanci. Szczególną uwagę zwrócono na różnice pomiędzy adaptacją istniejących budynków a projektowaniem nowych obiektów, gdzie mimo większej swobody również trzeba uwzględniać ograniczenia wynikające z ukształtowania terenu czy otaczającej zabudowy.

Szerokie rozumienie dostępności

Jednym z najważniejszych tematów spotkania była szeroko rozumiana dostępność. Organizatorzy podkreślali, że nie dotyczy ona wyłącznie osób z niepełnosprawnościami.
Coraz większe znaczenie zyskują również rozwiązania odpowiadające na potrzeby osób neuroróżnorodnych. Odpowiednio dobrana kolorystyka, ograniczenie nadmiaru bodźców czy projektowanie przestrzeni z myślą o różnych sposobach jej odbioru stają się kolejnym krokiem w rozwoju projektowania uniwersalnego.

Warsztaty w formie audytu dostępności

Istotnym elementem wydarzenia były warsztaty prowadzone w formie audytu dostępności. Uczestnicy samodzielnie analizowali wybrany obiekt, wskazując zarówno dobrze zaprojektowane rozwiązania, jak i elementy wymagające poprawy. Efekty tej pracy stały się punktem wyjścia do wspólnej dyskusji o możliwościach doskonalenia projektów.

Jak podkreślali organizatorzy, celem ćwiczenia nie było jedynie wskazywanie błędów, ale przede wszystkim rozwijanie umiejętności krytycznego spojrzenia na przestrzeń oraz uczenie się od siebie nawzajem.
Dużą wartość praktyczną wizyty dostrzegali również uczestnicy. Dla wielu z nich zdobyta wiedza będzie wykorzystywana podczas przygotowywania nowych inwestycji.

Za to uczestnicy podkreślali, że praktyczne poznawanie rozwiązań daje znacznie więcej niż materiały szkoleniowe. Zwracali uwagę, że dopiero bezpośrednie doświadczenie - możliwość przyjrzenia się przestrzeni, jej oznakowaniu czy sposobowi zaprojektowania - pozwala lepiej zapamiętać rozwiązania i później skuteczniej wykorzystać je we własnych inwestycjach.

Dwie perspektywy - modernizacja i nowa inwestycja

Szczególnie inspirujące okazało się porównanie dwóch różnych typów obiektów - dużego budynku zaadaptowanego po szkole (Przystań Śmidowicza 49) oraz kameralnej przestrzeni zaprojektowanej od podstaw (Przystań Widna 2A).

„Widzimy dwie zupełnie różne perspektywy. Z jednej strony duży obiekt oferujący szerokie możliwości prowadzenia usług społecznych, z drugiej - niewielką przestrzeń, która pokazuje, jak wiele można osiągnąć nawet na ograniczonym terenie. To cenna lekcja zwłaszcza dla samorządów realizujących projekty rewitalizacyjne. W obu budynkach widać też ich kompleksowość i szerokie możliwości wykorzystania - są przestrzenie do warsztatów, spotkań mieszkańców, zajęć dla dzieci czy sale konferencyjne. To pokazuje, jak wiele różnych funkcji może pełnić dobrze zaprojektowany obiekt” - podkreślił Jacek Thiel, Naczelnik Wydziału Rozwoju Urzędu Miasta w Redzie.

Dostępność jako sposób projektowania przestrzeni

Wizyta studyjna pokazała, że dostępność nie jest jedynie obowiązkiem wynikającym z przepisów. To sposób myślenia o projektowaniu przestrzeni przyjaznej wszystkim użytkownikom oraz proces ciągłego doskonalenia, oparty na dialogu z mieszkańcami, ekspertami i przyszłymi użytkownikami. Dzięki praktycznej formule uczestnicy mogli nie tylko poznać sprawdzone rozwiązania, ale również zdobyć doświadczenie, które wykorzystają podczas realizacji własnych projektów finansowanych w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych.

Projekty ZIT są zobowiązane do przestrzegania. Załacznikiem do tych wytycznych są Standardy Dostępności  w tym dostępności architektonicznej.

Ciekawe linki dot. dostępności architektonicznej:

• Włącznik 2.0
• Standardy dostępności dla Miasta Gdyni
• Portal Funduszy Europejskich
• PKP-PLK
• Ministerstwo Rozwoju i Technologii
• Model dostępnej szkoły

#FunduszeEuropejskie dla Metropolii

W nowej perspektywie unijnej samorządy Obszaru Metropolitalnego Gdańsk–Gdynia–Sopot mogą pozyskać aż 780 mln zł na 115 projektów. Fundusze pozwolą na termomodernizację szkół, przedszkoli i budynków komunalnych, rozwój węzłów przesiadkowych, wsparcie dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami, a także działania integrujące migrantów. Powstaną ogrody deszczowe, niecki retencyjne i nowe tereny zielone, a dostęp do usług medycznych stanie się łatwiejszy.

Zdjęcia OMGGS