Pierwsze rowery  pojawiły się już na początku XIX wieku jako innowacyjne środki transportu dla elit. Z czasem stały się nawet narzędziem emancypacji. W XIX wieku sufrażystki w USA i Wielkiej Brytanii jeździły na rowerach w akcie niezależności. O historii rowerów i najciekawszych obiektach w swoich zbiorach opowiada Hedvika Křížková z Muzeum Rowerów w czeskim Žircu.

– Od środka transportu po sport i styl życia. Rola roweru w społeczeństwie wciąż się zmienia. Jak ta historia się zaczęła?
– Rowery znacząco wpłynęły na mobilność społeczeństwa już od nieśmiałych prób z roku 1817. Pierwszym modelem była tzw. drezyna, wykonana z drewna, która działała zasadniczo jak biegowy rowerek bez pedałów. Dążenie do szybszej jazdy doprowadziło do powiększania średnicy przedniego koła, co zaowocowało powstaniem wysokich bicykli.
Pod koniec XIX wieku pojawiło się udoskonalenie w postaci napędu łańcuchowego. Jazda stała się dzięki temu bezpieczniejsza i wygodniejsza, a rower rozprzestrzenił się masowo. Urbanistyka miast uległa zmianie, ponieważ robotnik mógł dojechać do fabryki rowerem i nie musiał już mieszkać bezpośrednio przy niej.
Na początku rower był raczej kaprysem bogaczy, później stał się środkiem transportu przyspieszającym dojazdy nie tylko do pracy. Później nastąpił rozwój sportowy aż do dzisiejszych miejskich rowerów współdzielonych, które ponownie służą głównie do dojazdów do pracy, szkół czy sklepów, ale również jako środek dla turystów do zwiedzania odwiedzanych miast czy regionów.

_{ekspozycja w Muzeum Rowerów w Žircu (Czechy)}

– Czy istnieją kultowe modele rowerów, które wpłynęły na kulturę masową?
– Na przykład składany rower stał się hitem lat 60. Pojawiła się możliwość złożenia go np. do samochodu i połączenia mobilności. Z Anglii pochodzi kultowy rower Brompton, który można złożyć w tak wyrafinowany sposób, że można go zabrać do samolotu w specjalnej torbie. W Czechach (wówczas Czechosłowacji) fenomenem stał się rower Favorit, który miał kierownicę w kształcie tzw. „baranów”, czyli zakrzywioną ku dołowi. I z pewnością moglibyśmy wymieniać dalej. Było tego bardzo dużo.
Jakie zmiany urbanistyczne są potrzebne, aby rowery zyskały jeszcze większe znaczenie w miastach?
W dzisiejszych czasach zależy to od typu miasta i chęci rozwijania możliwości poruszania się na rowerze. Istnieją miasta poprzecinane ścieżkami i pasami rowerowymi, jak i takie, gdzie ruch rowerowy jest ograniczony i wręcz ryzykowny. W Czechach rowerowym miastem jest np. Hradec Králové, gdzie duży odsetek ludzi dojeżdża do pracy czy szkoły właśnie rowerem. Miasto leży na równinie, co sprzyja takiej mobilności. Należy więc apelować o rozwój tej zdrowej formy transportu oraz inwestować wysiłki i środki finansowe w nieustanne rozszerzanie bezpiecznych pasów i ścieżek rowerowych, które mogłyby oplatać miasta.

_{ekspozycja w Muzeum Rowerów w Žircu (Czechy)}

– Jest to na tyle popularny środek transportu, że stworzyliście muzeum, w którym opowiadacie jego historię, Jak powstał pomysł założenia muzeum rowerów w Žircu?
– Regionalna organizacja charytatywna w Červeným Kostelcu, a dokładniej Dom św. Józefa w Žircu, odnowił stary barokowy spichlerz znajdujący się w parku dzisiejszego kompleksu św. Józefa i poszukiwał możliwości jego wykorzystania. Z propozycją ekspozycji rowerów wystąpił inż. Uhlíř, zapalony kolekcjoner, który udostępnił nam około 250 rowerów.
Dzięki temu mamy także w naszej kolekcji rowery znanych postaci.  Pan Uhlíř w 1990 roku kupił  rower Emy Destinnovej, jednej z najbardziej znanych czeskich śpiewaczek. Pozyskał go bezpośrednio z domku ogrodnika przy zamku w Stráži nad Nežárkou, gdzie Ema Destinnová mieszkała. A rower z filmu „Butelki zwrotne”, także z naszych zbiorów,  jest interesujący właśnie dlatego, że naprawdę jeździł na nim Zdenek Svěrák w swojej charakterystycznej roli.
– Czy w waszej kolekcji znajdują się rowery związane z polską historią rowerową?
– Mamy oryginalne materiały promocyjne, różne artefakty i rowery z historii słynnych wyścigów Praga–Warszawa, Warszawa–Praga, a później słynnego Wyścigu Pokoju (Praga, Berlin, Warszawa).

_{ekspozycja w Muzeum Rowerów w Žircu (Czechy)}

– Muzeum działa jako chronione miejsce pracy. Jakie wyzwania i sukcesy się z tym wiążą?
– W muzeum zatrudniamy osoby z różnorodnymi potrzebami,  którym czasem trudno znaleźć zatrudnienie na otwartym rynku pracy. Zazwyczaj pracują w niepełnym wymiarze godzin, a poza sezonem pomagają np. w naszej kawiarni.
Niestety muzeum nie jest w pełni przystosowane. Osoby poruszające się na wózkach inwalidzkich mogą obejrzeć historię rowerów jedynie na parterze i mają wstęp bezpłatny.
– Czy można zwiedzać w języku polskim?
– W tym roku zakupiliśmy przewodniki audio, które umożliwiają zwiedzanie również w wersji polskiej i angielskiej. W ramach muzeum mamy prostą grę interaktywną dla dzieci, które mogą się nią zająć, podczas gdy rodzice oglądają eksponaty.
Leżymy na trasie Łabskiej Ścieżki Rowerowej, która prowadzi od źródeł Łaby aż do Morza Północnego. Jesienią 2025 roku odbędzie się kolejna edycja wydarzenia Otwarte Łabskie, będącego imprezą sportowo-kulturalną na odcinku Hradec Králové – Žireč. To świetna okazja na aktywny rodzinny wypad.

Więcej o Muzeum Rowerów

Spróbuj MEVO już dziś!

W Metropolii działa system rowerów miejskich MEVO. Dzięki aplikacji MEVO zawsze masz rower pod ręką – to wygodne, stylowe i przyjazne dla środowiska.

Pobierz aplikację MEVO i poczuj prawdziwą wolność.