Jak sprawić, aby usługi społeczne w całej Metropolii były bardziej spójne, skuteczne i lepiej odpowiadały na potrzeby mieszkańców? Temu mają służyć Metropolitalne Standardy Integracji Społecznej - wspólne wytyczne, które pomogą samorządom planować i rozwijać usługi społeczne.
Nad zasadami ich stworzenia pracowali uczestnicy warsztatów Komisji Integracji Społecznej Obszaru Metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot, które odbyły się 3 lipca 2026 roku w siedzibie OMGGS.

Spotkanie było kolejnym etapem prac nad przygotowaniem czterech Metropolitalnych Standardów dotyczących:

• deinstytucjonalizacji,
• współpracy samorządów z organizacjami pozarządowymi,
• niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami,
• integracji osób z doświadczeniem migracji.

Jednym z głównych celów warsztatów było opracowanie wspólnej metodologii przygotowywania tych dokumentów, czyli tzw. „Standardu standardów”. Będzie on instrukcją dla ekspertów opracowujących wszystkie cztery standardy oraz podstawą do przygotowania zamówienia na ich wykonanie.

Doświadczenia Komisji podstawą dalszych działań

Spotkanie otworzyła Monika Chabior, współprzewodnicząca Komisji Integracji Społecznej OMGGS i zastępczyni Prezydenta Miasta Gdańska, przedstawiając dotychczasowe działania Komisji oraz kierunki dalszego rozwoju.

Komisja Integracji Społecznej działa bardzo aktywnie, do tej pory odbyło się już osiem jej posiedzeń oraz około czterdziestu spotkań roboczych. Zorganizowano także trzy seminaria poświęcone deinstytucjonalizacji w Tczewie, Wejherowie i Pucku z udziałem blisko 320 uczestników i 30 ekspertów reprezentujących samorządy, organizacje pozarządowe, centra usług społecznych, PCPR-y oraz środowiska senioralne. Komisja prowadziła również szkolenia dla beneficjentów projektów ZIT, warsztaty design thinking oraz badania ewaluacyjne istniejących standardów.

To właśnie te doświadczenia stały się punktem wyjścia do rozpoczęcia prac nad kolejnym etapem rozwoju metropolitalnych usług społecznych.

Cztery standardy - jedna wspólna zasada

Podczas pierwszego bloku warsztatowego przedstawiono ideę „Standardu standardów”. Uczestnicy zgodzili się, że wszystkie cztery dokumenty powinny być opracowywane według tych samych zasad, mieć podobną strukturę oraz posługiwać się prostym, zrozumiałym językiem pokazującym przede wszystkim korzyści dla samorządów i mieszkańców.

Jedną z najważniejszych zasad stała się idea „wzajemnego widzenia się standardów”. Oznacza ona, że poszczególne dokumenty nie mogą powstawać niezależnie od siebie. Ich autorzy powinni wskazywać miejsca wspólne, zależności oraz obszary, które wzajemnie się uzupełniają lub wykluczają. Docelowo ma powstać mapa pokazująca relacje pomiędzy wszystkimi standardami.

Kto będzie korzystał ze standardów?

Standardy mają być przede wszystkim praktycznym narzędziem dla gmin i powiatów Metropolii, ale również wsparciem dla: organizacji pozarządowych, centrów usług społecznych, jednostek pomocy społecznej, partnerów społecznych i instytucji realizujących politykę społeczną.

Podczas warsztatów dyskutowano nt. obszarów, które powinny znaleźć się w każdym ze standardów, a następnie rozpoczęto testowanie wcześniej przygotowanej "ramy standardów". Test pozwolił wskazać elementy wymagające dopracowania oraz potwierdził, że jednolita struktura może być stosowana zarówno przy aktualizacji istniejących standardów, jak i tworzeniu zupełnie nowych dokumentów.

Co znajdzie się w każdym standardzie?

Poza częścią definiującą cele, wartości i odbiorców, każdy dokument będzie rozpoczynał się od rzetelnej diagnozy obejmującej analizę otoczenia formalno-prawnego, zgodność ze strategią OMGGS, prognozy rozwojowe, inspiracje międzynarodowe oraz wyniki badań np.: ilościowych i jakościowych. Dla standardów już istniejących obowiązkowym elementem będzie również ewaluacja dotychczasowego wdrożenia oraz analiza rekomendacji zmian.

Część merytoryczna zostanie oparta na prostym języku korzyści i będzie zawierała opis obszarów działań, zakresów interwencji, rekomendowanych rozwiązań, niezbędnych zasobów oraz możliwych źródeł finansowania.

Nowością będzie podział proponowanych działań na trzy poziomy:

• minimum samorządowe - obowiązki wynikające z przepisów prawa,
• działania optymalne - rozwiązania wykraczające poza ustawowe minimum,
• aspiracje metropolitalne -  wizja rozwoju usług społecznych w perspektywie pięciu lat.

Dodatkowo każdy standard będzie wskazywał „szanse ustawowe”, czyli możliwości wynikające z nowych przepisów prawa oraz potencjalnych źródeł finansowania, w tym ustawy metropolitalnej.

Standardy jako ciągły proces

Prace nie zakończą się po przyjęciu dokumentów. Wspólna metodologia przewiduje opracowanie zasad monitorowania i ewaluacji, mierzalnych wskaźników sukcesu, procedur konsultacji społecznych oraz regularnej aktualizacji dokumentów. Dzięki temu standardy będą mogły rozwijać się wraz ze zmieniającymi się potrzebami mieszkańców, nowymi rozwiązaniami prawnymi i doświadczeniami samorządów.

Ciekawostki z warsztatów

• Komisja Integracji Społecznej pracuje już nad czterema strategicznymi standardami, ale w planach znajduje się także opracowanie kolejnego standardu dotyczącego praw kobiet i mężczyzn.
• Warsztaty miały charakter testowy - uczestnicy nie tylko dyskutowali o strukturze dokumentów, ale od razu sprawdzali ją w praktyce, opisując wybrane obszary poszczególnych standardów.
• Jednym z głównych założeń jest tworzenie dokumentów napisanych językiem korzyści, które będą praktycznymi przewodnikami dla samorządów, a nie wyłącznie dokumentami strategicznymi.

W przyszłości wszystkie standardy mają tworzyć spójny system wzajemnie uzupełniających się narzędzi wspierających rozwój usług społecznych w całym Obszarze Metropolitalnym Gdańsk-Gdynia-Sopot.
Prace nad standardem standardów nie zostały zakończone i zostaną wznowione po okresie urlopowym. Dzięki jednolitym zasadom samorządy Metropolii otrzymają 4 standardy = praktyczne narzędzia ułatwiające planowanie, wdrażanie i rozwijanie usług społecznych odpowiadających na potrzeby mieszkańców.

fot. OMGGS