Sztuczna inteligencja to dziś technologiczny temat numer jeden. Firmy i rządy ścigają się, by wdrożyć ją u siebie, a inwestorzy szukają kolejnego, opartego na niej hitu. Tymczasem Pomorze spogląda w kierunku czegoś co już teraz światowe potęgi uznają za kluczowe: technologie kwantowe.

fot. Kevin Ku/Unsplash

O krok dalej

Machina już ruszyła. Dyrektywa byłego prezydenta USA, Joe Bidena, niedawno wchodząc w życie dała amerykańskim agencjom federalnym zaledwie 30 dni na wyznaczenie specjalistów odpowiedzialnych za migrację ku kryptografii postkwantowej (PQC) i całkowite odejście od obecnych metod szyfrowania. To nie był kolejny grant badawczy ani program pilotażowy. To było ultimatum.

Podobny, milowy krok wykonuje właśnie Francja. Pałac Elizejski planuje wstrzymać certyfikację systemów bezpieczeństwa, które nie są odporne na ataki z użyciem komputerów kwantowych. Z kolei Kanada ustaliła, że wszystkie nowe państwowe kontrakty cyfrowe muszą być "gotowe na kwanty" najpóźniej do 2031 roku. Trzy różne rządy, trzy różne akty prawne i jeden wspólny komunikat: era komputerów kwantowych nadchodzi, niosąc ze sobą zarówno ogromne możliwości, jak i poważne zagrożenia. Szyfry chroniące nasze konta bankowe, dane medyczne, komunikację wojskową i zapewne każde okno logowania w internecie mają swoją datę ważności. I ta data zbliża się wielkimi krokami.

To wątek opowieści o komputerach kwantowych, który często umyka uwadze opinii publicznej. Większość mediów traktuje ten temat w kategoriach naukowej ciekawostki. Zawiłe teorie, laboratoria i kubity kojarzą się raczej z kinem sci-fi z lat 90. Tyle że prawdziwa presja nie płynie ze strony naukowców wieszczących nieuchronną zagładę technologiczną. Wywierają ją urzędnicy i państwowe agencje cyberbezpieczeństwa.
Odpowiednio potężny komputer kwantowy będzie ostatecznie w stanie złamać algorytmy RSA lub kryptografię krzywych eliptycznych, czyli fundamenty dzisiejszego bezpieczeństwa w sieci. Choć nikt nie wie, kiedy dokładnie to nastąpi, rządy wolą dmuchać na zimne. Przebudowa całej infrastruktury kryptograficznej w administracji publicznej to proces trwający latami, dlatego warto zacząć działać jak najszybciej.

Chiny pompują w technologie kwantowe kwoty rzędu 15–17,6 miliarda dolarów, zostawiając resztę świata daleko w tyle. Ten wpisany w 15. Plan Pięcioletni projekt, ma zagwarantować Państwu Środka dominację w takich dziedzinach jak modelowanie molekularne, wojskowość... i kryptografia. Przy tych kwotach inwestycje rzędu 3,7 mld dolarów w USA czy 3,3 mld w Niemczech wydają się dość skromne. Ich celem przestała być wygrana w wyścigu na parametry komputerów. Chodzi o to, by nie obudzić się z przestarzałym systemem szyfrowania, gdy ktoś inny uruchomi już w pełni działającą maszynę kwantową.

fot. Unsplash

Praca u podstaw

Polska przygląda się temu wyścigowi z pewnego dystansu. Wciąż brakuje podpisanej narodowej strategii kwantowej, zabrakło nas też wśród sygnatariuszy Europejskiej Deklaracji Technologii Kwantowych z grudnia 2023 roku. Eksperci z branży przyznają w kuluarach, że problemem nie jest brak potencjału, a brak decyzji. Mimo to polskie osiągnięcia, choć może skromne, opierają się na bardzo twardych fundamentach.
W czerwcu 2025 roku w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym ruszył pierwszy polski komputer kwantowy PIAST-Q (ponad 20 kubitów fizycznych, technologia pułapkowanych jonów), zintegrowany z europejską siecią EuroHPC. Koszt przedsięwzięcia to ponad 12 milionów euro, sfinansowany solidarnie przez Ministerstwo Cyfryzacji i program EuroHPC JU.

Ministerstwo nakreśliło Plan Rozwoju Technologii Kwantowych, który zakłada dofinansowanie branży kwotą około 1 miliarda euro do 2035 roku. I chociaż to dopiero początkowy etap planowania, budżet i cele inwestycyjne są w pełni realne.

Jeśli jednak przeniesiemy wzrok na północ, na kaszubskie wybrzeże, dostrzeżemy dwa cenne polskie ośrodki badawcze w Gdańsku. Uniwersytet Gdański z powodzeniem prowadzi Międzynarodowe Centrum Teorii Technologii Kwantowych (ICTQT). Ośrodek powstał dzięki potężnemu grantowi (35 mln PLN), zrealizowanemu we współpracy z Austriacką Akademią Nauk przez wybitnych profesorów - Marka Żukowskiego i Pawła Horodeckiego. Dziś ta globalna sieć przyciągająca studentów chcących zdobyć dyplom z technologii kwantowych. Z drugiej strony, Politechnika Gdańska (PG) skoncentrowała się na stronie praktycznej. W maju 2024 roku podpisano umowę z fińskim gigantem IQM Quantum Computers na współpracę w obszarze medycyny, sztucznej inteligencji i kryptografii. Uczelnia intensywnie pracuje nad spięciem swojego superkomputera z prawdziwą maszyną kwantową. Jeśli sprzęt uda się sprowadzić na miejsce, Trójmiasto stanie się dopiero drugim ośrodkiem w Polsce z fizycznym dostępem do takich układów.

Kwanty w praktyce, czyli realna wartość

Jednak, to nie tylko akademicy patrzą w kwantową przyszłość. Jednym z głównych motywów tegorocznej konferencji Q-Con będzie wcześniej wspomniana kryptografia postkwantowa. To już trzecia edycja wydarzenia współorganizowanego przez Uniwersytet Gdański, firmę Kainos, ICTQT oraz Fundację CODE:ME. Q-Con rozwija się w równie imponującym tempie, co sama branża. Pierwsza konferencja (we wrześniu 2024 r.) zgromadziła 150 uczestników, by rok później przyciągnąć już 200 delegatów z 25 krajów. Oprócz prelekcji, entuzjaści technologii mogli sprawdzić się na Letniej Szkole Kwantowej, wziąć udział w hackathonie czy nawiązać współpracę ze startupem Q Docks.

Co ważne, Q-Con przyciąga absolutną elitę. Wśród gości znaleźli się m.in. Charles H. Bennett z IBM, jeden z ojców założycieli teorii informacji kwantowej oraz Harald Weinfurter z monachijskiego LMU. To nie jest kolejne, kameralne spotkanie akademickie. To konferencja trzymająca rękę na pulsie i trafiająca w punkt z tematem, który na naszych oczach przechodzi z fazy teoretycznych dyskusji w rządowe rozporządzenia.
Jeśli chcesz posłuchać eksperckich dyskusji o postkwantowej rzeczywistości z udziałem czołowych przedstawicieli nauki, biznesu i administracji, zarejestruj się tutaj:

https://qcon.tech/

Zegar tyka, terminy gonią, wyścig trwa. Rewolucja kwantowa jest nieunikniona. Wszystko zależy od tego, jak dobrze się do niej przygotujemy.