Modernistyczne centrum Gdyni zostało oficjalnie wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Długo wyczekiwana decyzja zapadła podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa, która odbyła się 27 lipca 2026 roku w południowokoreańskim Busan. To prestiżowe wyróżnienie jest hołdem dla miasta uosabiającego „Wyjątkową Uniwersalną Wartość”.

fot. Konrad Kędzior

Białe Miasto…

Zbudowana niemal od podstaw w dwudziestoleciu międzywojennym, Gdynia jest dziś uznawana za jeden z najbardziej spójnych i unikalnych przykładów modernizmu w urbanistyce. Jej architektoniczna tożsamość opiera się na morskim dziedzictwie oraz postępowych, funkcjonalistycznych ideach lat 20. i 30. XX wieku. Projektanci połączyli tradycyjną siatkę europejskich ulic z nowoczesnymi rozwiązaniami mieszkalnymi, które zapewniały lepszy dostęp do światła słonecznego i świeżego, morskiego powietrza.

To, co najbardziej przyciąga wzrok, to niezwykła harmonia wizualna śródmieścia. Wiele budynków wyróżnia się zaokrąglonymi narożnikami przypominającymi kadłuby statków, rurkowymi balustradami, okrągłymi oknami na wzór bulajów oraz charakterystycznymi balkonami. Dopełnieniem tych marynistycznych inspiracji są gładkie, jasne fasady pozbawione zdobień, dzięki którym Gdynia zyskała miano „Białego Miasta”.

Co ciekawe, o ile sam port mocno ucierpiał podczas II wojny światowej, śródmieście przetrwało w dużej mierze nienaruszone. Dziś tutejsze ulice, proporcje budowli i zabytkowe elewacje stanowią prawdziwe okno na europejskie międzywojnie.

fot. Konrad Kędzior

… zrodzone z morza

Historię Gdyni można śmiało określić mianem „polskiego snu”. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, po 123 latach zaborów, odrodzone państwo miało do dyspozycji zaledwie 74 kilometry linii brzegowej i żadnego dużego portu. Aby zapewnić sobie gospodarczą suwerenność, kraj potrzebował okna na świat.
W 1922 roku polski rząd podjął decyzję o budowie nowego portu morskiego w miejscu małej kaszubskiej wioski rybackiej, która liczyła wówczas zaledwie 1200 mieszkańców. Kilka lat później w imponującym tempie zaprojektowano i wybudowano miejskie centrum. W nieco ponad dekadę populacja wzrosła do ponad 120 tysięcy, tworząc jedno z najnowocześniejszych miast portowych w Europie.

Żywy pomnik

„Wpis jest przede wszystkim hołdem dla ludzi odważnych: urbanistów, architektów, inżynierów i budowniczych, którzy uwierzyli, że z niewielkiej wsi można stworzyć nowoczesny port i miasto. Ten sukces należy również do kolejnych pokoleń Gdynianek i Gdynian, którzy przez dziesięciolecia troszczyli się o swoje miasto i czynią to nadal” – powiedziała prezydent Gdyni, Aleksandra Kosiorek.

W przeciwieństwie do starożytnych ruin czy odizolowanych zabytków, modernistyczne centrum Gdyni pozostaje tętniącym życiem, funkcjonującym organizmem miejskim. Wpis na listę to nie tylko docenienie architektonicznego rodowodu, ale też dowód uznania dla odważnego planowania przestrzennego. Dla pasjonatów architektury i historyków Gdynia to już nie tylko ukryta perła nad Bałtykiem. Dziś to oficjalnie uznany symbol ambicji, niezależności i nowoczesności.